Wikipedia, 2001’de hayatımıza girdiğinde insanlığın bilgiyle ilişkisini kökten değiştirdi. Kısa sürede Microsoft Encarta’yı ve köklü Encyclopaedia Britannica’yı gölgede bıraktı. Platform, aslında Encyclopedia.com’un 1998’de temelini attığı çevrim içi bilgi derleme fikrine bambaşka bir boyut getirdi: “wiki”, yani Hawaii dilinde “hızlı” anlamına gelen kavramı bilgi üretimine uygulayan, açık erişimli ve iş birliğine dayalı bir model.
Bu model, bilgi tekelini elinde tutan uzmanlara meydan okudu, sokaktaki insanı da “bilgi üreticisi” yaptı. Yıllar boyunca yasal tartışmalara, devlet yasaklarına ve ideolojik saldırılara maruz kalmasına rağmen platform ayakta kalmaya başardı. 10 Kasım 2025 itibarıyla 300’den fazla dilde, sadece İngilizce sürümünde 7 milyondan fazla maddeyle dünyanın en çok ziyaret edilen sitelerinden biri.
Grokipedia
Bugün Wikipedia, bambaşka bir rakiple karşı karşıy: Grokipedia… Wikipedia’yı sürekli eleştirmesiyle bilinen dünyanın en zengin adamı Elon Musk, 27 Ekim 2025’te, şirketi xAI aracılığıyla yapay zekâ destekli bu çevrim içi ansiklopediyi tanıttı.
İki platform arasında en belirgin özelik bilgi yönetimidir. Wikipedia’da milyonlarca gönüllü sürekli olarak içerik düzenlerken Grokipedia, kullanıcılara sadece hata bildirme fırsatını verip kabul ettiği düzeltmeleri kendisi yapıyor. Musk, yeni platformu tanıtırken “Grok ve Grokipedia’nın amacı: Gerçek, tüm gerçek ve sadece gerçek,” dedi. Peki Grokipedia bu sözünü gerçekten tutabilir mi?
Eleştiriler ve Tartışmalar
Lansmanından hemen sonra, gözlemciler Grokipedia’daki birçok maddenin Wikipedia’ya neredeyse birebir benzediğini fark etti. Aslında bu pek şaşırtıcı değil. Zira Grok gibi büyük dil modelleri zaten Wikipedia ve diğer açık kaynaklı metinlerle eğitildi.
Ama tartışma sadece “intihal” meselesi değil. Eleştirmenler doğruluk, önyargı ve “yapay zekâ halüsinasyonları” konusundaki kaygılarını dile getirdiler. Grok’un geçmişte hatalı çıktılar üretmiş olması da bu kaygıyı güçlendiriyor. Yine de asıl mesele daha derin. Modern internetin kalbinde süren ideolojik bir savaş yeniden alevleniyor. İşte Batı’nın sağ ve sol kutupları arasındaki kültürel çekişme!
İdeolojik Bir Düello
Musk, Grokipedia’yı birçok kez “Wokepedia” dediği Wikipedia’nın “woke” ön yargısına bir tepki olarak konumlandırıyor. Twitter’ı (X) ele geçirmesine benzer şekilde, Grokipedia da dijital söylemde algılanan liberal hakimiyete karşı koyma arzusundan doğdu.
Bu kez karşı taraf da sessiz değil. Batılı sol eğilimli analistler Grokipedia’yı “sağcı anlatıların platformu” olmakla suçluyor. LGBT savunucuları, küçümseyici terimlerin kullanılmasını eleştirdi. Bazı eleştirmenler; maddelerin, Amerikan muhafazakarlarını liberal akademi ile karşı karşıya getiren konuları tartışırken temkinli bir üslup kullandığını söylüyor. Kimi yorumcularsa Grokipedia’nın Musk’ın kişisel görüşlerini yansıttığını söylüyor.
Gerçekten de bazı maddelerde bu açıkça görülüyor. Örneğin, Wikipedia’nın “komplo teorisi” olarak sınıflandırdığı “beyaz soykırım teorisi” Grokipedia’da “ampirik temellere dayanan bir kavram” olarak sunuluyor.
Elbette Wikipedia’nın hafif liberal eğilimli bir ön yargı taşıdığı yıllardır araştırmalarca tespit ediliyor. Kurucularından Larry Sanger da bu platformu bu konuda sürekli eleştirdi. Grokipedia ise tam tersine, kendini diğer ideolojik kutupta konumlandırıyor. Musk’ın “nesnellik” hakkındaki söylemlerine rağmen, projesi bir önyargı, başka bir önyargıyla yer değiştiriyor.
Nitekim Grokipedia ve Wikipedia arasındaki bu rekabet, bilginin hiçbir zaman ideolojik olarak tarafsız olmadığını ve yakın zamanda da öyle olmasının pek olası olmadığını gösteriyor.
Kimin Bilgisi Değerli?
“Ansiklopedi” kelimesi, Yunanca enkyklios paideia yani “genel eğitim” ifadesinden gelir. İnsanlık, yüzyıllardır ansiklopedilerle insanın ürettiği bilgisini toplamaya ve sistematik hale getirmeye çalışmaktadır.
İnternet bu dinamiği değiştirdi. Wikipedia gibi açık erişimli ansiklopediler, akademik bilgiyi internet bağlantısı olan herkesin erişimine açtı. Google de Wikipedia ile simbiyoz içinde çalışarak bu sürece dahil oldu. Google, arama sonuçlarında Wikipedia sayfalarını öne çıkarırken, Wikipedia’nın güvenilirliği Google’ın bilgi ekosistemine otorite kazandırmaktadır.
Söz konusu rekabete dönersek, Grokipedia’nın kendini “tüm bilginin kapsamlı bir koleksiyonu” olarak tanımladığını ve Wikipedia’nın ise kendini “özgür ansiklopedi” olarak tanımladığını görüyoruz. Ancak insan sormadan duramıyor: Kimin bilgisi? Kim yorumluyor? Gerçekte ne kadar özgür?
Wikimedia Vakfı’nın 2020 yılında yaptığı bir ankete göre; katkıda bulunanların yüzde 55,9’u Avrupa’dan, yüzde 19’u Asya’dan, yüzde 12’si Kuzey Amerika’dan geliyor. Yani Küresel Güney hâlâ görünmez. Peki Grokipedia bu dengeyi değiştirebilir mi? Muhtemelen hayır. Çünkü araştırmalar, bir kültür ABD’den ne kadar uzaksa, yapay zekâ modellerinin o kültürü o kadar az temsil ettiğini gösteriyor.
Amerikalı milyarderler, sosyal medyadan yapay zekâ destekli bilgi sistemlerine kadar dijital alanda hakimiyetlerini güçlendirdikçe çokkültürlü çeşitlilik ve epistemik bağımsızlığı kaybetme tehlikesi giderek daha gerçek hale geliyor.
Nihayetinde hem Wikipedia hem Grokipedia, entelektüel ufukları Batı paradigmaları, siyaseti ve tarihi tarafından şekillendirilmiş kişiler tarafından oluşturulan ve sürdürülen Batı kültür ürünleridir. Bu yüzden ironik bir biçimde, “ansiklopedi” maddelerine baktığınızda Endülüs’ten Orta Asya’ya uzanan İslam dünyasının zengin ansiklopedik mirasından tek satır bulamıyorsunuz. Her iki siteden de İbn Sina’nın en kapsamlı modern öncesi tıp ansiklopedilerinden birini yazdığını okurlara sunulmadığı gibi, el-Idrisî’nin coğrafya ansiklopedisi; el-Işbilî ve İbn Baytâr’ın botanik ve tarım bilimi üzerine çok dilli ansiklopedi eserleri ya da el-Cezerî’nin mühendislik eserleri…Hepsi tarihin dijital hafızasında silik gölgeler.
e-bilgi ve Müslüman Dünyası
Bu eksiklik, daha ciddi bir soruna işaret ediyor: Müslümanlar modern bilgi ekosisteminin şekillenmesinde neredeyse hiç söz sahibi değiller. Dijital çağda büyük bilgi projeleri Batılı teknoloji devlerinin tekelinde.
Bu durumun sonuçlarını bugün açıkça görüyoruz. Wikipedia, 28 Ekim ve 5 Kasım 2025 arasında “Gazze Soykırımı” sayfasını tarafsızlık gerekçesiyle geçici olarak kilitledi. Öte yandan TRT World’ın tespit ettiğine göre Grokipedia’nın bu konuda açıkça İsrail yanlısı bir üslup benimsiyor.
Eğer binlerce sivilin ölümü bile “editoryal ton” meselesine indirgenebiliyorsa, İslam’ın ve Müslümanların dijital bellekte adil biçimde temsil edilmesini nasıl bekleyebiliriz? Bir gün yapay zekâ sistemleri bugünün dijital arşivlerini “hakikat kaynağı” olarak devraldığında hangi tarih versiyonunu geleceğe aktaracaklar?
Belki de Müslümanlar, akademisyenler, teknoloji uzmanları ve topluluklar için anlatıyı geri kazanma ve sadece Batı’nın epistemik merceklerinden süzülmüş değil; kendi entelektüel geleneklerine dayanan bilgi üretme zamanı gelmiştir.
Sonuçta, Wikipedia ve Grokipedia arasındaki rekabet sadece gerçekler veya algoritmalarla ilgili değildir. Bu, dijital çağda gerçeği kimin tanımlayacağı ve geleceğin kimin sesini duyacağına dair bir mücadeledir.
0 Yorum